جمال الدين محمد الخوانساري
37
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
واقع في المستأثر والجازع . وترجمهء آن اينست كه : أو يعنى عثمان منفرد شد وممكن است كه معنى « استأثر فأساء الامرة » اين باشد كه اختيار كرد وبرگزيد از براي خود وخويشان خود أموالي چند را از بيت المال پس بد كرد اين اختيار را براي خود پس بد كرد اين انفراد را ، وجزع وبىتابى كرديد شما پس بد كرديد جزع را ، ومر خدا راست حكمي واقع در منفرد برأي ودر جزع كننده ، ومراد اينست كه : هم أو بد كرد وهم شما ، أو بد كرد باعتبار اين كه مستقلّ برأي خود شده بود وهر چه مىخواست ميكرد ونصايح أكابر صحابه را از مهاجرين وأنصار با آنكه حقّ وصواب بود نمىشنيد ، يا اين كه بأوامر ونواهى حق تعالى ورسول أو عمل نمىكرد ، وشما بد كرديد باعتبار اين كه بىتابى كرديد در قتل أو وآن بد بود ، يا باعتبار اين كه قتل جزاى أو نبود بلكه خلع وحبس ونصب ديگرى از براي امامت كافى بود چنانكه ابن أبي الحديد كه از أكابر علماى أهل سنت است در شرح خود گفته ، ويا باعتبار اين كه قتل أو كار ايشان نبود بلكه ايشان بايست كه خلع أو كنند وتسليم امام بر حقّ كه آن حضرت صلوات اللّه وسلامه عليه باشد بكنند تا اين كه أو آنچه جزاى أو باشد از قتل يا غير آن بعمل آورد ، واين بنا بر اينست كه خطاب با جمعى باشد كه از قاتلان أو بودهاند . وممكن است كه خطاب با جمعى بوده باشد كه انكار بر قتل أو مىكردهاند وجزع مىكردهاند در آن وبازخواست آن مىخواستهاند بلكه ظاهر سخنان سابق اينست كه با چنان جمعى بوده وبآن اعتبار آن حضرت اظهار تبرّى خود مىفرموده ، وبنا بر اين خطاب با ايشان بود چه بد بودن جزع ايشان ظاهرست ومحتاج ببيان نيست واصلًا بدى فعل قاتلان معلوم نمىشود ، وبعد از آن فرمودهاند كه : مر خدا راست حكمي واقع در هر يك از آن منفرد برأي وآن جزع كنندهها ، يعنى هر دو بد كردهاند ودر جزاى هر يك حق تعالى را حكمي باشد واقع ، يعنى حكمي كه البتة واقع خواهد شد در روز جزا ، يا واقع در علم أو ، يا مكتوب در لوحى ، ودر قيامت